Plan je Pantanal-reis? Van ligging tot dieren en ecologisch belang: ontdek 10 bijzondere feiten over dit natuurparadijs in het hart van Brazilië!
De grootste wetland ter wereld: in deze Pantanal reisgids ontdek je een fascinerend bioom dat veel mensen het kloppende hart van Zuid-Amerika noemen, dankzij de overvloedige fauna en flora en het grote ecologische belang.
Dit gebied is zo belangrijk dat het zijn eigen dag heeft. Pantanaldag wordt gevierd op 12 november, ter ere van milieuactivist Francisco Anselmo Gomes de Barros, die zich in 2005 dapper verzette tegen de bouw van alcohol- en suikerfabrieken in het stroomgebied van de rivier de Paraguay.
Kennis van de geschiedenis van dit bioom is een mooi startpunt om iedereen te eren die in actie kwam om het te beschermen. Daarom heeft PlanetaEXO, een ecotoerisme-platform gespecialiseerd in Pantanal-reizen, een lijst samengesteld met 10 feiten over de Pantanal. Ontdek ze!
1 – Waar ligt de Pantanal: een gebied zo groot als drie Europese landen
De Pantanal ligt grotendeels in Brazilië, om precies te zijn in de staten Mato Grosso en Mato Grosso do Sul, en strekt zich uit over delen van Paraguay en Bolivia.
Tussen Noord- en Zuid-Pantanal beslaat het gebied meer dan 210.000 km², oftewel 1,76% van het Braziliaanse grondgebied. Zo groot dat Hongarije (93.000 km²), Servië (77.000 km²) en Zwitserland (41.000 km²) er samen in passen!
👉 Lees meer: Hoe kom je in de Pantanal, Brazilië
2 – Het thuis van jaguars
De grootste katachtige van Amerika wordt regelmatig in de Pantanal gezien, vooral aan de noordkant, bij de rivier de Cuiabá.
Vroeger kwamen jaguars voor in het zuidwesten van de Verenigde Staten en in centraal Argentinië. Tegenwoordig, na het verlies van leefgebied en grootschalige jacht, worden ze vooral in Brazilië gespot.
De beste Pantanal-safari zorgt voor onbeschrijfelijke ervaringen, met jaguars in het wild: prachtige roofdieren die je ziet rusten, zwemmen en op jacht gaan naar prooi.
👉 Lees meer: Waar kun je het beste jaguars spotten in de Pantanal?
3 – Hotspot voor dieren in het wild
Met een van de hoogste dierdichtheden van Zuid-Amerika telt de fauna van de Pantanal 1.500 verschillende soorten, waaronder 650 soorten vogels, 325 vissen, 159 zoogdieren, 98 reptielen en 40 amfibieën.
Die diversiteit hangt direct samen met het klimaat, en dan vooral met de seizoensoverstromingen. Veel gewervelde dieren trekken tijdens het droge seizoen naar de moerassen van de Pantanal vanwege het overvloedige voedsel dat het overtollige water achterlaat, terwijl trekdieren tijdens het natte seizoen aankomen op zoek naar een veilige plek om te paren en jongen groot te brengen.
Naast de jaguars zijn enkele van de meest gevierde dieren van de Pantanal de reuzenmiereneter, de capibara, de hyacintara, de reuzenotter, het spieshert, de gele anaconda en de jabiroe.
Geen wonder dat dit een van de beste plekken is voor wildlife-reizen in Brazilië!
4 – Slechts 5% van de Braziliaanse Pantanal is beschermd
Helaas is het volgende feit over de Pantanal minder vrolijk. Slechts 5% van het totale oppervlak is beschermd via natuurgebieden, namelijk:
- Staatspark Meeting of Waters (Encontro das Águas)
- Staatspark Guirá
- Ecologisch station Taiamã
- Staatspark Rio Negro Pantanal
- Particulier natuurreservaat Acurizal
- Particulier natuurreservaat Sesc Pantanal
- Nationaal Park Pantanal Matogrossense (in 2000 door UNESCO erkend als werelderfgoed)
95% van de Pantanal is in privébezit, grotendeels voor de veeteelt. In november 2024 werd het door ontbossing getroffen gebied geschat op 146.150 km².
Gustavo Figueiroa – SOS pantanal
5 – Tropisch klimaat
Een van de belangrijkste feiten over de Pantanal is het tropische klimaat. Het bioom kent twee heel duidelijke seizoenen: de winter (april tot september), met droogte en hoge temperaturen, en de zomer (oktober tot maart), met regelmatige regen en warm weer.
Het hele jaar door schommelt de gemiddelde temperatuur tussen 20 °C en 30 °C, al voelt het door de gevoelstemperatuur vaak nog warmer.
Over het algemeen boeken reizigers hun Pantanal-reis het liefst in het droge seizoen, dankzij de betere omstandigheden voor buitenactiviteiten zoals dieren spotten, fotosafari's, wandelen, paardrijden enzovoort.
VisitMS
👉 Lees meer: Wanneer is de beste reistijd voor de Pantanal?
6 – Honderden rivieren vormen het Pantanal-bekken
Het stroomgebied van de Alto Paraguai, in het zuiden van Mato Grosso, wordt gevormd door 180 rivieren. Precies dit bekken voedt de Pantanal.
De rivier de Paraguay is de langste, met 2.695 km. De zijrivieren zijn al even indrukwekkend: São Lourenço (670 km), Cuiabá (650 km), Aquidauana (565 km), Miranda (490 km), Taquari (480 km) en Coxim (280 km).
Tijdens het natte seizoen (december tot maart) zuigt de bodem al het regenwater snel op en stroomt het over in de meren en rivieren. Door het geringe verval van de vlakte raken de rivieren zó vol dat wetenschappers schatten dat het water meer dan vier maanden nodig heeft om het hele bioom te doorkruisen!
7 – De nieren van Zuid-Amerika
“Als het Amazoneregenwoud de longen van de aarde is, dan kun je zeggen dat de Pantanal de nieren van Zuid-Amerika is”, zegt Cássio Bernardino, projectcoördinator bij WWF-Brazilië.
Het bioom is essentieel voor het ecosysteem van deze regio: het filtert water, houdt overstromingen onder controle en regelt ze, en zorgt dat het water netjes aankomt in Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Bolivia, Paraguay en Argentinië.
In de zomer bereikt 180 miljoen liter water de vlakte van de Pantanal. Die opeenhoping vormt de overstroomde gebieden: moerassen, drasland, meren en baaien die de rivieren met elkaar verbinden.
8 – Inheemse volken en Pantaneiros, de lokale gemeenschappen van de Pantanal
Meer dan 40.000 inheemse mensen van verschillende etniciteiten wonen in dit gebied, vooral uit de Terena, Guató, Bororo, Kadiwéu, Guarani Kaiowá en Guarani Ñandeva. Ondanks hun verschillen tonen ze allemaal diep respect voor de natuur en zijn ze ontzettend belangrijk voor het behoud van het ecosysteem van de Pantanal en zijn traditionele gebruiken.
Daarnaast leven er langs de rivieren gemeenschappen die het echte Pantaneiro-leven belichamen. De bekendste zijn drie naburige dorpen op de grens van Mato Grosso en Mato Grosso do Sul: Barra de São Lourenço, Serra do Amolar en Binega.
Alt-tekst: Zwart-witfoto van een Pantaneiro-cowboy te paard die op een koehoorn blaast, ter illustratie van culturele feiten over de Pantanal.
Zesendertig families wonen al tientallen jaren in het grootste natuurgebied van de Pantanal en werken in stille samenwerking met het bioom. De natuur voorziet in hun bestaan, en zij doen er alles aan om haar te beschermen.
Daarom gaat milieubewustzijn verder dan alleen natuurlijke hulpbronnen willen redden. De vernietiging van de natuur raakt ook mensen, sommigen directer dan anderen. Ontbossing en branden richten onomkeerbare schade aan bij inheemse volken en Pantaneiros in hun eigen leefomgeving, en vernietigen hun belangrijkste bron van inkomsten en hun kwaliteit van leven.
Gelukkig zijn Pantanal-reizen die duurzame praktijken volgen een krachtige manier om de natuur en de lokale gemeenschappen te steunen. Bovendien is de ontbossing met 75% gedaald tussen augustus 2024 en april 2025. Bemoedigende cijfers, maar er is nog een lange weg te gaan.
👉 Lees meer: 5 projecten voor natuurbehoud in de Pantanal met echte impact
9 – Branden, ontbossing en andere milieuproblemen
Een van de zorgwekkendste milieuproblemen in het moerasgebied van de Pantanal is brand. In 2024, en dan specifiek tussen 1 januari en 30 juni, werden er 3.538 brandhaarden in het bioom gedetecteerd: een stijging van 2.018% ten opzichte van dezelfde periode in 2023.
Hoewel vuur bij de natuurlijke dynamiek van de Pantanal hoort, omdat het gebied branden zelf redelijk makkelijk onder controle krijgt en dooft, laten de huidige officiële cijfers een diepe onbalans in het ecosysteem zien, vooral door het droge weer als gevolg van klimaatverandering.
Ook ontbossing is een bekende factor achter een bredere verspreiding van branden. Doordat de oorspronkelijke vegetatie vaak plaatsmaakt voor veeteelt, zijn de gevolgen schrijnend: drogere bodem, slechtere watertoevoer, hogere temperaturen, onregelmatige regen en sterfte onder dieren.
10 – Inspanningen voor natuurbehoud
Gelukkig zijn er veel inspanningen om de Pantanal te beschermen. Deelstaat- en federale initiatieven richten zich op het behoud en herstel van het bioom, zoals de Actie ter preventie en bestrijding van ontbossing en branden in de Pantanal (PPPantanal).
Ook ngo's zijn van grote waarde. Project Arara Azul (Hyacinth Macaw Project) zet zich bijvoorbeeld sinds begin jaren 90 in voor de bescherming van de hyacintara, terwijl Onçafari verschillende takken heeft rond wetenschap, onderwijs en sociale projecten, met het ecotoerisme als belangrijkste focus.
Het doel is om jaguars, manenwolven en andere inheemse dieren te laten wennen aan de aanwezigheid van voertuigen en mensen, wat toeristische activiteiten stimuleert, zoals je ziet bij de luxe jaguarsafari.
Onçafari
Ecotoerisme levert namelijk mooie resultaten op voor het behoud van de Pantanal. Duurzame reismethoden zijn uitstekend om geld in te zamelen voor milieudoelen, bewustzijn te kweken over het belang van het bioom en banen te scheppen voor lokale gemeenschappen.
👉 Lees meer: 3 manieren waarop duurzaam toerisme in de Pantanal de natuur beschermt
Boek je Pantanal-safari bij PlanetaEXO
Zin gekregen om deze prachtige bestemming met eigen ogen te zien na deze 10 feiten over de Pantanal? Als specialist in reizen door de Pantanal werkt PlanetaEXO samen met de beste lokale operators om bijzondere ervaringen te bieden voor alle natuurliefhebbers.
Kun je niet wachten om jaguars in hun natuurlijke habitat te bewonderen, de wetlands te verkennen, een glimp op te vangen van het dagelijks leven en natuurbehoudsprojecten te steunen? Neem contact op en boek je Pantanal-reis nu!
